Bệnh thán thư là gì? Các nhóm cây trồng bị bệnh và cách trị hiệu quả

Bệnh thán thư  luôn là một trong những nỗi ám ảnh đối với bà con nông dân bởi khả năng  tấn công vào nhiều bộ phận của cây trồng, lây lan nhanh khiến giá trị thương mại của nông sản sụt giảm, ảnh hưởng đến năng suất và sức sống của vườn cây. Hãy cùng Hợp Trí Summit  tìm hiểu biểu hiện của bệnh ở trên các nhóm cây trồng phổ biến và giải pháp bảo vệ mùa vụ một cách toàn diện!

1. Bệnh thán thư là gì?

Bệnh thán thư là một trong những loại bệnh hại nguy hiểm bậc nhất trên cây trồng, do các loài nấm thuộc chi Colletotrichum  gây ra. Bệnh có thể tấn công và gây hại nghiêm trọng trên nhiều bộ phận (lá, cành, chồi non, hoa, quả) của cây, làm rụng hoa, thối quả, khô héo cành lá… ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất thu hoạch của vườn cây.

Đặc tính chung của nấm thán thư là bùng phát và lây lan cực kỳ nhanh trong điều kiện thời tiết mát mẻ và độ ẩm không khí cao trên 85%, đặc biệt là vào những thời điểm mưa kéo dài hoặc sương mù dày đặc. Nấm bệnh dễ dàng phát tán qua gió, nước mưa hoặc các dụng cụ canh tác của người làm vườn. Tùy thuộc vào từng loại cây trồng mà nấm thán thư sẽ có những biểu hiện và mức độ gây hại đặc trưng khác nhau.

Để kịp thời nhận biết các dấu hiệu và chủ động chăm sóc cho vườn cây của mình, bà con hãy cùng Hợp Trí Summit điểm danh các nhóm cây bị ảnh hưởng và giải pháp xử lý triệt để ngay sau đây.

Tổng hợp hình ảnh bệnh thán thư trên điều, sầu riêng, xoài và ớt thường gặp trong canh tác nông nghiệp.

2. Bệnh thán thư trên nhóm cây ăn quả

2.1. Nguyên nhân và điều kiện bùng phát bệnh

Ở nhóm này, độ thông thoáng của tán cây đóng vai trò quyết định, những vườn cây không được cắt tỉa thường xuyên hoặc có mật độ quá dày chính là “ổ dịch” lý tưởng của nấm bệnh thán thư. Đặc biệt là vào mùa mưa, môi trường nóng ẩm hoặc trời mù sương (độ ẩm >85%), nấm bệnh sẽ sinh sôi nhanh chóng.

2.2. Dấu hiệu nhận biết bệnh thán thư trên một số cây ăn quả phổ biến

Cây ăn trái mọng nước hoặc có hàm lượng đường cao thường bị nấm tấn công vì đây là môi trường giàu dinh dưỡng cho nấm phát triển. Cụ thể:

• Trên cây sầu riêng:  Vết bệnh thường bắt đầu từ đuôi hoặc mép lá lan dần vào trong, tạo thành các vùng lõm có viền nâu sẫm. Ở giai đoạn nặng, nấm làm cháy lá, đen bông và rụng quả non; đặc biệt trên bông thường xuất hiện lớp tơ nấm màu trắng bao quanh vết bệnh.
• Trên cây xoài:  Nấm tấn công toàn diện từ lá (đốm kim đen làm lá vặn xoắn, rách nát), cành non (vết bệnh bao quanh gây chết đọt) đến hoa (vết đen lõm làm khô rụng cả chùm). Riêng trên quả, dấu hiệu đặc trưng là các vết đen tròn, lõm sâu có vòng đồng tâm, làm thịt quả chai sượng và thối.
• Trên cây nhãn:  Nấm tập trung gây hại ở các bộ phận non như chồi, hoa và quả. Vết bệnh gây hoại tử mô cây, làm cháy khô các chùm bông và gây hư hại vỏ quả, làm quả biến màu, giảm chất lượng và rụng sớm.
• Trên nhóm cam quýt:  Tương tự, bệnh làm hỏng chồi non và hoại tử các mô hoa khiến hoa rụng hàng loạt. Trên quả xuất hiện các vết đốm hoại tử ăn sâu vào vỏ, không chỉ làm rụng quả non mà còn khiến vỏ quả trưởng thành bị sẹo, thâm đen, mất giá trị thương phẩm.

Dấu hiệu thán thư trên quả xoài đặc trưng bởi các vết đen tròn, lõm sâu

Xem thêm: Phòng trị bệnh thán thư trên cây xoài. 

3. Bệnh thán thư trên nhóm cây rau màu

3.1. Nguyên nhân và điều kiện bùng phát

Môi trường thuận lợi cho bệnh thán thư trên rau màu là những chân ruộng thoát nước kém, độ ẩm đất quá cao. Cộng hưởng cùng điều kiện nhiệt độ oi bức, nấm bệnh chỉ mất từ 2 - 4 ngày để lây nhiễm thành công và làm thối nhũn dần các bộ phận của cây.

3.2. Dấu hiệu nhận biết bệnh thán thư trên một số cây rau màu phổ biến

Nhóm cây rau màu (ớt, cà chua, hành lá...) sở hữu cấu trúc thân thảo mềm yếu và mọng nước, khiến chúng trở thành đối tượng lý tưởng bậc nhất cho nấm bệnh thán thư xâm nhập. Ví dụ:

• Cây ớt: Triệu chứng xuất hiện rõ nhất trên quả, ban đầu là vết nhỏ, hơi lõm, ướt trên bề mặt vỏ, sau đó dần mở rộng thành các vết hình thoi hoặc bầu dục lõm sâu, có ranh giới rõ ràng. Bề mặt vết bệnh thường có các vòng đồng tâm và những mụn nhỏ hay sợi nấm màu đen hoặc hồng. Bệnh làm quả thối nhũn, vỏ khô lại, dần ngả màu trắng bẩn và rụng. Trên lá và thân, nấm cũng gây ra các vết nâu đen có viền sẫm màu.
• Cà chua: Bệnh gây hại nặng nhất trên quả (giai đoạn gần chín đến khi thu hoạch), vết bệnh tiến triển từ những vết nhỏ lõm sâu, dần to ra và phát triển nhanh tạo thành những vòng đồng tâm, thịt quả nhạt màu khi bệnh trở nặng. Lúc này, quả thối hoàn toàn và rụng. Ở trên lá, biểu hiện của bệnh thán thư là các vết sẫm màu, lõm, có quầng vàng bao quanh.

Bệnh thán thư là gì? Dấu hiệu bệnh thán thư trên cây ớt

Xem thêm: Bệnh thán thư trên ớt và cách phòng trừ .

4. Bệnh thán thư trên nhóm cây công nghiệp

4.1. Nguyên nhân và điều kiện bùng phát

Ở những vườn cây trồng mật độ cao, không cắt tỉa thường xuyên, "túi ẩm" hình thành bên trong tán lá tạo nên một môi trường nuôi cấy nấm bệnh hoàn hảo, khiến tốc độ lây lan từ cây này sang cây khác diễn ra nhanh chóng và khó kiểm soát. Đỉnh điểm gây hại thường rơi vào các tháng mưa dầm kéo dài (từ tháng 7 đến tháng 10).

4.2. Dấu hiệu nhận biết bệnh thán thư trên một số cây công nghiệp

Các cây công nghiệp thường bị bệnh thán thư khi chúng có các bộ phận non mẫn cảm (như lá, hoa, quả) và được canh tác trong điều kiện môi trường nhiệt đới nóng ẩm hoặc có độ ẩm cao. VÍ dụ:

• Cây cà phê:  Nấm tấn công chủ yếu vào quả, cành và lá. Dấu hiệu đặc trưng là các vết màu nâu sẫm, lõm sâu trên vỏ quả làm nhân bị khô đen và rụng sớm. Trên cành, bệnh gây hoại tử các đốt khiến cành khô trơ trọi; trong khi trên lá, dấu hiệu điển hình là các vết cháy đen có các vòng đồng tâm lan rộng từ mép lá vào trong.
• Cây tiêu:  Triệu chứng xuất hiện rõ rệt ở lá với các vết nâu đen hình dạng bất định, có quầng đen rộng là ranh giới với vùng không nhiễm bệnh. Nấm còn tấn công trực tiếp vào gié bông, gié quả làm hạt khô đen, đồng thời gây hiện tượng tháo đốt, rụng lóng  khiến thân cành suy kiệt.

Bệnh thán thư trên cây điều (đào lộn hột)

Xem thêm: Phòng trừ bệnh thán thư trên cây điều .

5. Bệnh thán thư trên nhóm các loại đậu (đậu đũa, đậu cô ve)

5.1. Nguyên nhân và điều kiện bùng phát

Điểm khác biệt lớn nhất giúp bà con nhận diện bệnh thán thư trên các cây họ đậu (đậu cô ve, đậu đũa…) chính là khả năng truyền lây qua thế hệ. Không chỉ tồn tại ngoài môi trường, nấm Colletotrichum ở đây còn có khả năng lưu tồn bên trong phôi hạt giống từ mùa trước. Điều này có nghĩa là mầm bệnh có thể đã hiện diện ngay khi hạt vừa mới nảy mầm, gây ra tình trạng chết rạp cây con hoặc làm suy yếu cây ngay từ giai đoạn đầu.

5.2. Dấu hiệu nhận biết bệnh thán thư trên nhóm cây họ đậu

Triệu chứng bệnh thán thư trên các loại đậu có biểu hiện tương đồng từ giai đoạn cây con đến khi thu hoạch.

• Bệnh khởi phát với các vết loét màu nâu đen, lõm sâu, hình tròn hoặc hình thoi trên lá mầm và thân khiến cây dễ chết rạp.
• Trên lá, vết bệnh thường khu trú dọc gân lá kèm theo các chấm đen li ti đặc trưng.
• Trên quả và hạt, nấm tạo ra các vết bầu dục nâu vàng có viền đỏ đậm và vòng đồng tâm, không chỉ làm thối quả mà còn xâm nhập tạo thành các đốm nâu đen trên hạt, gây biến dạng và làm mất phẩm chất nông sản.

Bệnh thán thư trên nhóm cây họ đậu

6. Giải pháp chung giúp phòng ngừa và đặc trị bệnh thán thư trên các loại cây trồng

Dưới đây là quy trình chi tiết cùng đặc điểm sản phẩm và liều lượng cụ thể cho từng loại cây:

6.1. Bước 1: Vệ sinh vườn và rửa vườn (Sau thu hoạch)

Thu gom cành nhánh, trái bệnh đem tiêu hủy. Cắt tỉa cành vô hiệu giúp vườn thông thoáng. Sau đó sử dụng Norshield 86.2WG với nồng độ hoạt chất cao, hạt cực mịn (<1.2 µm) giúp bám dính cực tốt.

Thực hiện phun với liều lượng chi tiết theo từng loại cây như sau:

• Sầu riêng: Phun kỹ tán lá liều 300g/200 lít. Đồng thời pha 50g/1 lít nước để quét gốc và thân.

• Tiêu: Phun ướt toàn bộ nọc và gốc liều 300g/200 lít để rửa vườn sau thu hoạch. Quét gốc liều 50g/1 lít nước.

• Lưu ý: Các giai đoạn khác để phòng trị thán thư nên luân phiên sử dụng các sản phẩm Tepro Super 300EC, Ringo-L 20SC, Envio 250SC hoặc Keviar 325SC.

• Xoài: Phun rửa vườn liều 300g/200 lít.
• Cây có múi: Pha liều lượng 30 - 40g/bình 25 lít nước (hoặc 300g/phuy 200 lít nước). Tiến hành phun ướt đều tán lá hoặc dùng để phun rửa vườn ngay sau khi thu hoạch nhằm dọn sạch mầm nấm thán thư lây lan.
• Thanh long: Tẩy vườn liều 50g/bình 16 lít (phối hợp 30ml Caltrac).

6.2. Bước 2: Phục hồi hệ thống rễ và tăng sức đề kháng

Cây có bộ lá dày, khỏe và hệ rễ mạnh sẽ giúp hạn chế sự xâm nhiễm của nấm bệnh. Bà con cần bón phân NPK cân đối, tránh bón thừa đạm. Đồng thời bổ sung các sản phẩm trung vi lượng như Hợp Trí Super Humic và Hợp Trí CaSi.

Sản phẩm giúp cải tạo đất, kích rễ mạnh, tăng hấp thu dinh dưỡng. Hợp Trí CaSi cung cấp Canxi giúp tế bào cây chắc khỏe, bộ lá đứng, dày cứng để chống lại nấm bệnh.

Liều lượng chi tiết:

• Ớt: Trộn 10kg Hợp Trí Super Humic/ha bón lót/thúc. Phun Hợp Trí CaSi (40ml/25 lít) vào 15 - 30 ngày sau trồng.
• Sầu riêng: Trộn 20kg Hợp Trí Super Humic/ha với NPK bón 4 lần/năm. Phun Hợp Trí CaSi (300ml/200 lít) giai đoạn đậu trái non.
• Xoài: Trộn 20kg Hợp Trí Super Humic/ha với phân chuồng và NPK bón xung quanh gốc.
• Thanh long: Bón 1kg Hợp Trí Super Humic cho 50 - 100 trụ.

Sử dụng Hợp Trí Super Humic giúp cải tạo đất, kích rễ mạnh

6.3. Bước 3: Đặc trị khi bệnh chớm xuất hiện hoặc giai đoạn mẫn cảm

Bà con cần phun thuốc đặc trị vào các thời điểm quan trọng như khi cây nhú chồi non, ra bông, trái non hoặc khi thấy vết bệnh đầu tiên bằng cách chối hợp bộ đôi AgriLife 100SL và Envio 250SC.

• AgriLife 100SL: Thuốc hữu cơ (từ Acid Ascorbic, Citric, Lactic), làm khô nhanh vết bệnh, không thời gian cách ly (PHI=0), dùng được cho nông nghiệp sạch.
• Envio 250SC: Hoạt chất Azoxystrobin đặc trị thán thư, dạng huyền phù mát bông, mát trái, thời gian cách ly ngắn (3 ngày).

Liều lượng chi tiết như sau:

• Sầu riêng: Pha 125ml AgriLife + 125ml Envio / 200 lít nước.
• Ớt: Pha 25ml AgriLife + 25ml Envio / 25 lít nước.
• Xoài: Phối hợp hai loại liều từ 125 - 200ml mỗi loại / 200 lít (Lưu ý: pha Envio trước, AgriLife sau).
• Cây điều: Nếu sương mù nhiều, phun phòng bằng Norshield 86.2WG (250-300g/200 lít) hoặc Tepro Super 300EC (200 - 250ml/200 lít) giúp thấm sâu, lưu dẫn mạnh, bảo vệ cả phần non ra sau.
• Thanh long (Giai đoạn trái non): Sử dụng hỗn hợp Lốc AK (20ml AgriLife + 20ml Keviar / 16 lít).

Bộ đôi AgriLife 100SL và Envio 250SC giúp đặc trị bệnh thán thư trên cây trồng

Lưu ý chung: Khi pha hỗn hợp, bà con nên pha các loại thuốc dạng huyền phù (như Envio 250SC) vào nước trước, sau đó mới cho các loại thuốc dạng lỏng (như AgriLife 100SL) vào sau để đảm bảo hiệu quả tối ưu.

Ngoài ra, bà con có thể ứng dụng các biện pháp sau để phòng bệnh:

• Sau thu hoạch, cần cắt tỉa các cành mọc sát đất (dưới 1m), thu gom các cành ốm yếu hoặc bị sâu bệnh và tiến hành tiêu hủy triệt để tàn dư thực vật, cỏ dại để xóa bỏ nơi lưu tồn của nấm.
• Trồng cây với mật độ hợp lý, cắt tỉa cây thường xuyên giúp vườn thông thoáng, giảm độ ẩm trong tán lá và tăng khả năng tiếp nhận ánh sáng.
• Ưu tiên chọn giống kháng bệnh hoặc giống ít nhiễm bệnh. Bón phân NPK cân đối, tăng cường phân hữu cơ để nâng cao sức đề kháng tổng thể của cây.
• Sử dụng hệ thống tưới nhỏ giọt thay vì tưới phun với lực nước mạnh để tránh nước bắn lên làm lây lan nấm. Đặc biệt với xoài, bà con nên tiến hành bọc quả sau đợt rụng sinh lý để cách ly hoàn toàn với nấm bệnh.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bà con hiểu rõ  bệnh thán thư là gì cũng như cách nhận diện các dấu hiệu điển hình để bảo vệ vườn cây kịp thời. Việc phối hợp giữa biện pháp canh tác thông thoáng và sử dụng bộ giải pháp đặc trị như Envio 250SC hay AgriLife 100SL chính là "chìa khóa" giúp bà con quản lý bệnh bền vững và an tâm xuất khẩu.

Hãy liên hệ ngay hotline 1800 6648  để được đội ngũ chuyên gia Hợp Trí Summit tư vấn trực tiếp quy trình phòng trị bệnh thán thư hiệu quả nhất cho vườn nhà!

(Nguồn: Hợp Trí Summit)