Tác hại của ốc bươu vàng trên lúa và cách phòng trị hiệu quả

Tác hại của ốc bươu vàng là nỗi lo thường trực của bà con ngay từ những ngày đầu xuống giống, khi cả ruộng mạ non có thể bị cắn trụi chỉ sau một đêm. Bởi loài ốc ngoại lai này sinh sản cực nhanh, ăn ngấu nghiến mạ và lúa non, khiến ruộng thưa thớt, sạ đi sạ lại tốn giống và đội chi phí dặm. Bài viết này sẽ cùng bà con tìm hiểu về ốc bươu và quy trình phòng trị an toàn, đúng liều lượng theo khuyến cáo của Hợp Trí Summit.

1. 1. Ốc bươu vàng là gì?

Ốc bươu vàng là một loài ốc nước ngọt ngoại lai có tên khoa học Pomacea canaliculata (Lamarck), thuộc họ ốc táo, được du nhập vào Việt Nam và nhanh chóng trở thành một trong những dịch hại nguy hiểm nhất trên cây lúa. Loài này có vỏ màu vàng nâu, kích thước lớn hơn ốc bản địa và đặc trưng nhất là đẻ những ổ trứng màu hồng đỏ bám trên thân lúa, cọc, bờ ruộng.

Nhận biết ốc bươu vàng và tác hại của ốc bươu vàng

Điểm khiến ốc bươu vàng đặc biệt nguy hiểm là khả năng sinh sản và phát tán nhanh hiếm có ở loài dịch hại đồng ruộng:

• Sinh sản sớm và liên tục: Ốc bắt đầu đẻ khi mới 2 - 3 tháng tuổi; mỗi ổ trứng có 200 - 300 trứng (có khi 500 - 600), đẻ 10 - 12 ổ mỗi tháng nên một con cái có thể cho ra khoảng 1.000 - 1.200 trứng/tháng.
• Trứng nở nhanh: Trứng màu đỏ nở sau 7 - 15 ngày, ốc con phát triển và trưởng thành sau 75 - 90 ngày.
• Sống dai, chịu khô hạn: Vòng đời trung bình khoảng 60 ngày nhưng ốc có thể sống 4 - 6 năm, vùi mình trong bùn qua mùa khô rồi hoạt động trở lại khi có nước.

Chính tốc độ sinh sản này khiến chỉ vài con sót lại đầu vụ đã đủ bùng phát thành mật độ gây hại lớn ở các vụ sau, nếu bà con không xử lý sớm.

 Ốc bươu vàng cắn phá mạ và lúa non và đẻ trứng hồng lên thân cây lúa

2. 2. Tác hại của ốc bươu vàng

Tác hại của ốc bươu vàng không chỉ giới hạn ở ruộng lúa mà còn ảnh hưởng tới môi trường đồng ruộng. Bà con có thể nhìn nhận đầy đủ qua các nhóm tác hại sau đây để chủ động phòng trừ.

1. 2.1. Tác hại đối với nông nghiệp (cây lúa)

Ốc bươu vàng gây hại nặng nhất trên cây lúa bằng cách ăn mạ non và cắn ngang thân lúa mới sạ hoặc mới cấy, làm ruộng mất chồi, thưa thớt và sinh trưởng không đồng đều. Ốc dùng lưỡi gặm cắn đứt gốc cây lúa còn mềm, một con ốc trưởng thành có thể phá hại nhiều cây trong một đêm.

Mức thiệt hại tăng rất nhanh theo mật độ ốc trên ruộng:

• Mật độ 2 - 3 con/m² ở giai đoạn 3 - 20 ngày sau sạ đã có thể làm giảm 15 - 20% năng suất.
• Mật độ 6 - 10 con/m² có thể khiến ruộng lúa mất trắng chỉ sau một đêm.
• Hậu quả kéo theo: bà con buộc phải sạ lại, tốn giống, tốn công dặm, ruộng sinh trưởng không đồng đều nên khó chăm sóc và dễ phát sinh sâu bệnh về sau.

Đây là lý do nhiều ruộng tốn thêm cả triệu đồng tiền giống và công cấy dặm chỉ vì không kiểm soát ốc kịp thời.

Ốc sinh trưởng với mật độ lớn, 6 - 10 con/m2 có thể khiến ruộng mất trắng sau 1 đêm

2. 2.2. Tác hại đối với môi trường

Ốc bươu vàng là sinh vật ngoại lai xâm hại, cạnh tranh thức ăn và môi trường sống, lấn át dần các loài ốc bản địa như ốc bươu đen. Khi mật độ ốc bươu vàng tăng cao trong ao hồ, đầm lầy, kênh mương và ruộng tưới tiêu, chúng làm mất cân bằng hệ sinh thái đồng ruộng, ảnh hưởng tới các loài thủy sinh có lợi. Việc ốc phát tán theo dòng nước còn khiến dịch hại lây lan rộng giữa các cánh đồng, gây khó khăn cho công tác quản lý chung của cả vùng.

3. 3. Giai đoạn lúa dễ bị ốc bươu vàng gây hại nhất

Cây lúa dễ bị ốc bươu vàng gây hại nhất trong khoảng từ lúc gieo sạ đến khoảng 30 ngày sau sạ (NSS), khi mạ và lúa non còn mềm yếu. Đây là giai đoạn quyết định mà bà con cần canh kỹ để phòng trừ.

• Giai đoạn 3 - 20 ngày sau sạ là lúc ốc gây hại mạnh nhất: cây lúa còn non, dễ bị cắn đứt ngang gốc, chỉ cần mật độ thấp đã thiệt hại đáng kể.
• Sau khoảng 30 ngày sau sạ, lúa đã cứng cây, đẻ nhánh nên sức chịu đựng tốt hơn và ít bị ốc phá hại nghiêm trọng.

Xác định đúng giai đoạn này giúp bà con tập trung xử lý ốc trước và ngay sau sạ thay vì xử lý dàn trải, vừa hiệu quả vừa tiết kiệm chi phí.

4. 4. Cách trị ốc bươu vàng theo quy trình Hợp Trí Summit

Hợp Trí Summit khuyến cáo bà con áp dụng quy trình quản lý tổng hợp, kết hợp đồng thời nhiều biện pháp để vừa diệt ốc triệt để vừa an toàn cho môi trường và thủy sản.

3. 4.1. Biện pháp canh tác

Biện pháp canh tác giúp hạn chế nơi trú ngụ và đường di chuyển của ốc ngay từ khâu làm đất:

• San phẳng mặt ruộng để tránh chỗ trũng đọng nước – nơi ốc thường tập trung gây hại.
• Giữ mực nước thấp sau sạ giúp ốc khó di chuyển và khó cắn phá mạ non.
• Đặt lưới chắn (mắt lưới khoảng 5 mm) ở cửa lấy nước để ngăn ốc theo nước vào ruộng.
• Đào rãnh thoát nước và sạ đồng loạt trên cả cánh đồng để cắt nguồn thức ăn liên tục của ốc.
• Bón phân cân đối, tránh thừa đạm vì ruộng thừa đạm và ngập nước liên tục là điều kiện thuận lợi cho ốc phát triển.
• Bắt ốc trong lúc làm đất, xuống giống và những ngày đầu sau sạ.
• Thu gom ổ trứng màu hồng đỏ trên thân lúa, cọc, bờ ruộng rồi tiêu hủy để cắt vòng đời.
• Thả vịt vào ruộng sau thu hoạch hoặc giai đoạn làm đất để vịt ăn ốc con và trứng.

Cách trị ốc bươu vàng theo quy trình Hợp Trí Summit

4.2. Biện pháp đặc trị

Khi mật độ ốc cao vượt ngưỡng, bà con cần dùng thuốc trừ ốc đã đăng ký đúng đối tượng, đúng liều và đúng thời điểm. Hợp Trí Summit giới thiệu tới bà con hai sản phẩm đặc trị ốc bươu vàng trên lúa sau:

Pisana 700WP (hoạt chất Niclosamide 700 g/kg) – đặc trị ốc bươu vàng gây hại trên cây lúa, tác động xông hơi và vị độc mạnh, diệt sạch ốc lớn, ốc nhỏ chỉ sau một lần phun:

• Liều lượng: 350 g/ha; pha 1 gói 70 g vào bình 25 lít nước.
• Thời điểm: phun trước khi gieo sạ 1 - 2 ngày hoặc sau sạ 7 - 10 ngày.
• Cách dùng: làm đất lần cuối, giữ mực nước ruộng xâm xấp 3 - 5 cm để ốc không chui xuống đất; nếu nước sâu 3 - 5 cm phun 1 bình cho 1.500 - 2.000 m², nước trên 5 cm phun 1 bình cho 1.000 m². Nếu phun drone, pha 350 - 500 g/ha.
• Lưu ý: Giữ nước thêm 1 - 2 ngày cho ốc chết hoàn toàn rồi mới tháo nước gieo sạ.

Giải pháp đặc trị ốc bươu vàng hại lúa từ Hợp Trí Summit

Milax 100GB (hoạt chất Metaldehyde 100 g/kg) – thuốc trừ ốc dạng bả mồi có chất dẫn dụ, hiệu quả cao với cả ốc lớn và ốc nhỏ, dạng viên nén cứng lâu rã nên không giảm hiệu lực khi gặp mưa:

• Liều lượng: 400 - 500 g/1.000 m² hay 4 - 5 kg/ha (tùy mật độ ốc trên ruộng).
• Cách dùng: rải trước khi gieo sạ, trộn với giống khi sạ, hoặc trộn với phân bón đợt 1 (sau sạ 7 - 10 ngày), giúp tiết kiệm công rải thuốc. Giữ mực nước 3 - 10 cm và giữ thêm 1 - 2 ngày để ốc trồi lên ăn thuốc.
• Lưu ý: Milax 100GB không độc đối với cá, ít ảnh hưởng đến môi trường – phù hợp với những ruộng gần ao nuôi thủy sản.

Milax 100GB (hoạt chất Metaldehyde 100 g/kg) là thuốc trừ ốc dạng bả mồi có chất dẫn dụ, hiệu quả cao với cả ốc lớn và ốc nhỏ, dạng viên nén cứng lâu rã nên không giảm hiệu lực khi gặp mưa

Cần tư vấn liều dùng và thời điểm chính xác cho ruộng nhà mình? Gọi ngay Hotline 1800 6648 để chuyên gia Hợp Trí Summit hỗ trợ miễn phí.

5. 5. Biện pháp phục hồi lúa sau khi bị ốc gây hại

Sau khi bị ốc cắn ngang mạ và lúa non, ruộng lúa thường èo uột, nghẹt rễ và chậm đẻ nhánh. Lúc này, ngoài việc dặm lại, bà con nên bổ sung dinh dưỡng qua lá để cây nhanh phục hồi:

• Phục hồi rễ, kích đẻ nhánh: Hydrophos-Zn (sản phẩm có hàm lượng lân cao tái tạo rễ, kali giúp cứng cây) phun khi lúa 15 - 20 ngày sau sạ bị èo uột, vàng lá, nghẹt rễ, không bắt phân, chậm đẻ nhánh – liều 40 - 50 ml/bình 16 lít, phun 2 lần (lần 1 lúc 15 - 20 NSS, lần 2 lúc 40 - 45 ngày đón đòng).
• Giúp cây sinh trưởng khỏe: Bud Booster (NPK cân đối, giàu kẽm và vi lượng) phun 20 g/bình 16 lít (0,4 - 0,6 kg/ha) ở giai đoạn 15 - 20 ngày sau gieo và trước khi trổ bông, giúp cây sinh trưởng khỏe, năng suất cao.

Để hiểu sâu hơn về quản lý ốc và chăm sóc lúa đầu vụ, bà con có thể tham khảo thêm bài  viết Phòng trừ ốc bươu vàng hại lúa và Kỹ thuật chăm sóc lúa gieo sạ giúp tốt đất - khỏe cây.

6. Các câu hỏi thường gặp về ốc bươu vàng

4. Mật độ ốc bươu vàng bao nhiêu thì cần phòng trừ?

Bà con cần xử lý khi mật độ đạt khoảng 2 - 3 con/m² ở giai đoạn 3 - 20 ngày sau sạ, vì ở mức này năng suất đã có thể giảm 15 - 20%. Khi mật độ lên 6 - 10 con/m², ruộng có nguy cơ mất trắng sau một đêm nên phải dùng thuốc trừ ốc đăng ký ngay lập tức kết hợp bắt ốc thủ công.

5. Giai đoạn nào của lúa ốc bươu vàng gây hại nặng nhất?

Nặng nhất là từ khi sạ đến khoảng 30 ngày sau sạ, đặc biệt trong khoảng 3 - 20 ngày sau sạ khi mạ và lúa non còn mềm. Sau 30 ngày, lúa đã cứng cây và đẻ nhánh nên ít bị ốc phá hại nghiêm trọng hơn. Vì vậy bà con nên tập trung phòng trừ trước và ngay sau sạ.

6. Rải thuốc trừ ốc có ảnh hưởng cá, tôm và nguồn nước không?

Tùy hoạt chất. Bà con nên sử dụng Milax 100GB (Metaldehyde) không độc đối với cá, ít ảnh hưởng môi trường nên phù hợp ruộng gần ao nuôi thủy sản.

Hiểu rõ tác hại của ốc bươu vàng trên lúa, môi trường và sức khỏe giúp bà con chủ động phòng trừ đúng giai đoạn, hạn chế tối đa thiệt hại và chi phí cấy dặm. Hãy kết hợp đồng bộ biện pháp canh tác, thủ công, sinh học và hóa học với thuốc đăng ký đúng đối tượng như Pisana 700WP, Milax 100GB, sau đó phục hồi mạ - lúa bằng Hydrophos-Zn và Bud Booster để ruộng nhanh hồi sức.

Để được tư vấn quy trình quản lý ốc bươu vàng hại lúa phù hợp với từng vùng, bà con hãy tham khảo ngay bộ giải pháp của Hợp Trí Summit và liên hệ Hotline 1800 6648 để được tư vấn miễn phí.

(Nguồn: Hợp Trí Summit)