Xử lý ra hoa xoài: cơ sở & biện pháp

Việc xử lý ra hoa xoài đúng thời điểm và đúng kỹ thuật là yếu tố quyết định đến năng suất và khả năng cho trái ổn định của vườn xoài. Trong thực tế canh tác, tình trạng nguyên nhân xoài không ra hoa hoặc ra hoa không đồng đều diễn ra khá phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng và chất lượng trái.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bà con hiểu rõ cơ sở sinh lý của quá trình ra hoa và các biện pháp xử lý hiệu quả đang được áp dụng hiện nay.

1. Tổng quan về xử lý ra hoa xoài trong canh tác hiện đại

4 yếu tố chính ảnh hưởng đến khả năng ra hoa của Xoài: Yếu tố khí hậu (bao gồm nhiệt độ và quang kỳ); Đặc tính của cây; Yếu tố dinh dưỡng và tác động của tỉ lệ C/N lên sự ra hoa; Vai trò của các chất điều hòa sinh trưởng trong sự ra hoa của Xoài.

2. Cơ sở sinh lý của việc xoài ra hoa

2.1. Các yếu tố chính ảnh hưởng đến khả năng ra hoa của xoài

Có 4 yếu tố chính ảnh hưởng đến khả năng ra hoa của Xoài:

Cây xoài ra hoa đồng loạt trong giai đoạn sinh lý ra hoa

2.2. Yếu tố khí hậu (bao gồm nhiệt độ và quang kỳ):

Yếu tố khí hậu có ảnh hưởng trực tiếp đến sự ra hoa và đậu quả của cây xoài.

Về nhiệt độ: nếu thời tiết quá lạnh hay quá nóng thì cây xoài sẽ chuyển qua trạng thái hưu miên (dormancy) và không ra hoa, ngưng tăng trưởng trong một thời gian nhất định. Nhiệt độ thích hợp đề xoài ra hoa từ 24-28,8oC. Do đó vĩ độ và cao độ càng cao thì thời vụ ra hoa của xoài càng chậm.

Về thời gian chiếu sáng (quang kỳ): sự phân hóa mầm hoa của xoài thường xảy ra trong điều kiện ngày ngắn. Một số năm vẫn thấy Xoài cho hoa tự nhiên vào tháng 6 DL (ngày dài), tuy nhiên xoài ra hoa vào thời gian này thì số lượng hoa lưỡng tính ít và thường bị mất mùa. Ngoài ra ở tán lá phía Đông (mặt trời mọc) nhận số giờ chiếu sáng nhiều hơn nên có thể trổ hoa sớm hơn phía Tây vài ngày, nhưng chúng lại có số hoa lưỡng tính thấp hơn.

3. Đặc tính của cây xoài

Sự ra hoa của xoài phụ thuộc rất nhiều vào giống, tuổi cây và tuổi cành.

Giống xoài bưởi, xoài tứ quí, xoài thanh ca, xoài cát ghép, xoài Hòn, xoài Lữ Phụng Tiên dễ ra hoa hơn xoài cát Hoà Lộc, cát trắng Cần Thơ, cát chu. Giống xoài cát thơm, cát bồ, xoài tượng là nhóm khó ra hoa nhất.

Về tuổi cây, nếu cây có tuổi càng cao (càng lâu năm) thì tỷ lệ hoa lưỡng tính trên một phát hoa cao hơn ở cây còn tơ.

Về tuổi cành, thường xoài ra đọt từ 2-3 đợt/năm, nếu đợt ra đọt sau quá muộn thì xoài đến mùa ra hoa sẽ khó ra hoa vì lá chưa đủ tuổi. Theo quan sát, lá có độ già ít nhất là 7 tháng tuổi mới có thể ra hoa tốt.

4. Vai trò của dinh dưỡng và tỉ lệ C/N

Khi xoài ra hoa thì tỉ lệ C/N (tỉ lệ Carbohydrates/Đạm) ở chồi cao hơn so với các thời kỳ khác. Vì vậy để cho xoài ra hoa tốt thì cần phải tăng cường bón P, K, Ca, Mg vào thời kỳ cây bắt đầu phân hóa mầm hoa. Tuy nhiên vai trò của N trong thời kỳ này cũng rất quan trọng. Khi phân tích ở các chồi mang trái thấy rằng hàm lượng N, P, K, Ca và Mg đều cao hơn ở những chồi không mang trái. Có nghĩa khi cây suy kiệt, thiếu dinh dưỡng hay thừa N mà thiếu P, K, Ca, Mg đều khó ra hoa, đậu trái. Do đó để cây ra hoa và cho trái tốt cần phải bón cân đối giữa các yếu tố dinh dưỡng bên trên.

5. Vai trò của các chất điều hòa sinh trưởng trong sự ra hoa của xoài

Hàm lượng và tỉ lệ các chất điều hòa sinh trưởng quyết định rất cao đến quá trình cây ra hoa hay ra lá.

Qua rất nhiều nghiên cứu, các nhà khoa học nhận thấy rằng Auxins, Cytokinin, Paclobutrazol, Ethylene...thúc đẩy quá trình phân hóa mầm hoa (ra hoa) trong khi Gibberellin (GA3) thúc đẩy quá trình tăng trưởng chồi (ra lá).

6. Các biện pháp xử lý ra hoa xoài hiệu quả

Dựa vào cơ sở bên trên, nhiều biện pháp xử lý xoài ra hoa sớm hay ra hoa trái vụ đã được ứng dụng. Tuy nhiên tại các tỉnh ĐBSCL và ĐNB biện pháp sử dụng Paclobutrazol kết hợp biện pháp canh tác, chăm sóc cây đúng cách được áp dụng phổ biến nhất.

6.1. Biện pháp tỉa hoa và trái khi trúng mùa

Tỉa bỏ bớt hoa và trái trên cây vào những năm xoài trúng mùa nhằm làm cho cây xoài không bị kiệt sức từ đó xoài có khả năng cho hoa và trái trong nhiều năm (hạn chế hiện tượng ra hoa cách niên). Dựa trên cơ sở nầy, Chadha và ctv., (1979); Pal và ctv., (1982) đã sử dụng chất cản như: Ethephon (Ethrel), Cyclohexamide, Carbaryl, Gebutox, Pikoff... để phun làm rụng bông xoài. Kết quả cho thấy xoài rất dễ rụng hoa khi phun 500 ppm Ethephon hoặc 250 ppm Cyclohexamide.

6.2. Biện pháp xén tỉa cành (pruning) và khấc cây (girdling)

Tỉa bớt các cành già vào khoảng 4 tháng trước khi cây ra hoa. Biện pháp nầy đã giúp cho cây sử dụng dinh dưỡng hiệu quả hơn nên đã góp phần vào việc ra hoa, cho trái nhiều hơn. Mallik (1951) cũng đề nghị khấc cành của cây vào những năm trúng mùa để lượng dưỡng chất tích tụ và vào năm thất mùa cây cũng sẽ dễ được ra hoa và trái hơn.

6.3. Biện pháp ung khói (smudging)

Vào năm 1916, De Leon đã đề cập đến vấn đề ung khói. Đến nay đã có rất nhiều kết quả trong việc ung khói để tạo sự ra hoa cho xoài, ung khói liên tục trong vòng 2 tuần; mỗi ngày ung từ 12-24 giờ bằng cỏ, rơm hay trấu ẩm; có thể tạo điều kiện cho xoài ra hoa ở mọi thời điểm trong năm (trừ các tháng mưa nhiều có thể làm giảm hiệu quả ra hoa và đậu trái). Tuy nhiên nếu 2 tuần sau khi xử lý mà xoài vẫn chưa ra hoa, các tác giả đề nghị ngưng xử lý 2 tuần và sau đó xử lý tiếp tục như ban đầu. Cơ chế của việc ung khói là cung cấp một lượng khí Ethylene (C2H4) cho cây, giúp cây xoài được kích thích ra hoa. Ngoài Ethylene trong khói còn chứa nhiều CO2, CO và Acetylene (C2H2) cũng góp phần đáng kể cho việc kích thích ra hoa trên cây xoài (Bondad, 1989). Tuy nhiên biện pháp này trong thực tế khó áp dụng.

6.4. Biện pháp xử lý với khí Ethylene

Tại Ấn Độ, Ethrel rất hiệu quả để xử lý ra hoa trên giống xoài Langra. Sengupta (1991) đã báo cáo các thí nghiệm thực hiện từ năm 1977-1981 trên giống xoài Langra 20 năm tuổi, kết quả cho thấy hiệu quả xử lý có tác động tốt đến số trái trên cây; kết quả nầy cũng cho thấy rõ nét nhất ở những năm xoài bị thất mùa hơn những năm xoài trúng mùa; công thức xử lý phun: Ethrel 200 ppm + Urea 1%, kế đó là KNO3 1%, Urea 1% hoặc Ethrel 1-2%. Hay công thức xử lý là: Ethrel 200 ppm, KNO3 1%, Ortho Phosphoric acid 1% cũng cho kết quả tương tự với công thức trên. Một thí nghiệm khác của Chacko và ctv., (1974) là sử dụng Ethrel 200 ppm từ 4-5 lần cách nhau 15-20 ngày/lần từ tháng 9 DL (tại Ấn Độ) xoài sẽ cho ra hoa tốt và dễ dàng hơn.

6.5. Biện pháp xử lý thúc đẩy ra hoa với Hợp Trí Orgno Forge + Bud Booster

 Thời điểm xử lý Hợp Trí Orgno Forge + Bud Booster

Hợp Trí Organo Forge chứa 3 chất kích thích sinh trưởng cân đối trên nền hữu cơ sinh học khi kết hợp với phân bón lá giàu kẽm, ma-nhê và một số khoáng đa trung vi lượng khác có tác dụng giúp mầm hoa bên trong mau bật khỏi đầu cành và dưỡng nụ hoa (cựa gà/ phát hoa tương lai) to khỏe. Cách phun: phun lần 1 khi tất cả các lá trên cành đã thật già, bóp giòn, gân lá nỗi rõ; phun lần 2 khi đầu cành bắt đầu nhú cựa gà.

Liều lượng: 200 ml Hợp Trí Organo Forge + 250g Bud Booster 1 phuy 200 lít nước. Chỉ tập trung phun đầu cành.

6.6. Biện pháp xử lý ra hoa sớm bằng Paclobutrazole kết hợp canh tác

1. Sau thu hoạch:

• Cắt tỉa cành sâu bệnh, cành vô hiệu tạo tán thưa để cây nhận được nhiều ánh sáng.
• Phun thuốc Norshield 86.2WG (300g/200 lít nước) để rửa vườn phòng trừ nấm, mốc, rêu tảo trên cành, tán.
• Rải NPK kết hợp Hợp Trí Super Humic (hữu cơ sinh học 70%) để tái tạo rễ mới và phục hồi sinh trưởng cây (10kg Hợp Trí Super Humic /ha).

2. Thúc ra tược đồng loạt:

• Phun hoặc tưới Hợp Trí Organo Forge: 250ml/ 200 lít nước.
• Dưỡng tược: phun Bud Booster để dưỡng đọt mập, lá to khỏe; phun Norshield 86.2WG và Permecide 50EC để phòng trừ sâu bệnh.
• Tùy tình trạng sinh trưởng của cây, tùy điều kiện thực tế mà có thể để từ 1 đến 3 cơi đọt thì có thể tiến hành xử lý ra hoa.

3. Xử lý phân hóa mầm hoa: Khi tầng lá cuối cùng ra được 15 – 20 ngày tuổi (lá nở hết cỡ và có màu đồng) thì tiến hành xử lý bằng Brightstar 25SC (Paclobutrazol 25%).

Lá non xoài chuyển màu đỏ đồng giai đoạn phát triển ban đầu

• Xới nhẹ đất quanh gốc xoài (từ gốc ra khoảng 20 – 30cm).
• Pha từ 20 đến 80ml Brightstar 25SC với 4-6 lít nước tưới quanh thân cây xoài từ trên cao khoảng 1m xuống mặt đất (cứ mỗi 1 mét đường kính tán cây cần 4-5ml Brightstar 25SC).
• Sau khi xử lý Brightstar 25SC cần tưới đủ ẩm cho cây trong vòng 1 tuần lễ.

4. Hiệu chỉnh tỉ lệ C/N để cây tạo mầm hoa mạnh: sau khi xử lý Brightstar khoảng 10 -15 ngày, lúc lá chuyển sang màu xanh thì tiến hành phun Hợp Trí HK NPK 7-5-44+TE và Hydrophos Zn giàu lân, kali, các chất trung vi lượng để tăng tỉ lệ C/N.

• Liều lượng: 500g Hợp Trí HK NPK 7-5-44+TE và 500ml Hydrophos Zn/phuy 200 lít.
• Phun 2-3 lần cách nhau 10 ngày/lần

5. Thúc ra hoa đều, đồng loạt: Sau xử lý Brightstar 25SC khoảng 2 – 2,5 tháng (đối với giống xoài dễ ra hoa) hoặc 3,5 – 4 tháng (đối với giống xoài khó ra hoa), khi thấy lá có màu xanh thẫm, gân lá nổi rõ mép lá gợn sóng, bóp lá thấy giòn, đầu cành có thể nhú cựa gà thì tiến hành phun Hợp Trí Organo Forge + Bud Booster.

• Liều lượng: 200 ml Hợp Trí Organo Forge + 250g Bud Booster
• Phun 1-2 lần tùy khả năng ra hoa của cây xoài

6. Tăng khả năng thụ phấn và chống rụng trái non:

Khi phát hoa dài 10 – 15cm và khi trái non vừa đậu (hạt bắp) thì tiến hành phun Bortrac + Hợp Trí CaSi để tăng khả năng thụ phấn cho hoa và chống rụng trái non.

• Liều lượng: 300ml Bortrac + 300ml Hợp Trí CaSi/phuy 200 lít
• Để phòng trừ sâu bệnh giai đoạn này có thể sử dụng Brightin 4.0EC, Permecide 50EC, Thiamax 25WG, Envio 250SC, Tepro Super 300EC.../.

7. Câu hỏi thường gặp về xử lý ra hoa xoài

7.1. Xoài không ra hoa do đâu?

Nguyên nhân xoài không ra hoa thường do thiếu dinh dưỡng, cành chưa đủ tuổi, thời tiết bất lợi hoặc cây ra đọt liên tục.

7.2. Khi nào nên xử lý ra hoa xoài?

Thường tiến hành sau khi lá đã già (15–20 ngày tuổi) và cây đã qua giai đoạn phục hồi sau thu hoạch.

7.3. Paclobutrazole có vai trò gì trong xử lý ra hoa xoài?

Hoạt chất này giúp ức chế sinh trưởng sinh dưỡng, thúc đẩy phân hóa mầm hoa.

7.4. Bao lâu sau xử lý thì xoài ra hoa?

Tùy giống, thường từ 2–4 tháng sau khi xử lý.

7.5. Làm sao để xoài ra hoa đồng loạt?

Cần kết hợp đồng bộ: tỉa cành, quản lý dinh dưỡng, xử lý PBZ và kích thích bằng Thiourea đúng thời điểm.

Xử lý ra hoa xoài: cơ sở & biện pháp là một quy trình mang tính kỹ thuật cao, đòi hỏi sự kết hợp giữa hiểu biết sinh lý cây trồng và kinh nghiệm thực tế. Việc xác định đúng nguyên nhân xoài không ra hoa sẽ giúp bà con lựa chọn biện pháp phù hợp, từ đó chủ động điều khiển ra hoa, nâng cao năng suất và ổn định sản xuất qua từng vụ.

Bà con đọc kỹ hướng dẫn trước khi sử dụng, nếu có thắc mắc về sản phẩm vui lòng liên hệ tổng đài 18006648 để được giải đáp. Chúc bà con nông dân có vụ mùa bội thu.

(Nguồn: Hợp Trí Summit)