Rệp sáp gây hại cà phê và biện pháp quản lý

Rệp sáp hại cà phê có tên khoa học là Planococcus spp.  Trên cây cà phê, rệp sáp là đối tượng gây hại quan trọng vì có sức tấn công lớn, có thể lan tràn thành dịch. Rệp sáp xuất hiện quanh năm, đặc biệt là những năm thời tiết khô hạn kéo dài. Nếu không xử lý kịp thời, rệp sáp có thể làm cây sinh trưởng kém, hoặc nặng hơn dẫn đến suy kiệt dần và chết hoàn toàn, làm giảm năng suất và chất lượng vườn cà phê.

1. Triệu chứng rệp sáp hại cà phê

1.1. Rệp sáp hại chồi non, chùm trái

Rệp thường đẻ trứng ở kẽ lá, nụ và chùm trái non. Sau khi nở, rệp bám cố định và chích hút nhựa cây, gây ra:

• Khô héo chồi non, cành lá
• Rụng hoa, rụng trái non
• Chết cành

Ngoài ra, rệp còn tạo điều kiện cho nấm bồ hóng phát triển trên lá và trái, làm giảm khả năng quang hợp và ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất.

1.2. Rệp sáp hại rễ cà phê

Rệp sống trong đất, bám quanh rễ và chích hút dinh dưỡng, đồng thời tiết lớp sáp bao phủ khiến rễ:

• Không hút được nước và dinh dưỡng
• Vàng lá, suy kiệt, chết dần

Đặc biệt, rệp có thể kết hợp với nấm Bornetina corium  tạo “măng-xông” quanh rễ, gây thối rễ nghiêm trọng.

Rệp sáp gây hại cà phê

2. Điều kiện rệp phát triển

Rệp sáp thường xuất hiện vào thời kỳ cây cà phê nở hoa đến hết vụ thu hái. Tuy nhiên, sau khi thu hoạch rệp sáp vẫn sống và đẻ trứng trong cụm hoa chưa nở ở đầu cành.

Chúng gây hại trong tất cả các mùa, trong đó rệp hại chồi non, chùm trái tấn công mạnh nhất là vào mùa khô và đầu mùa mưa, đặc biệt sau những cơn mưa đầu mùa khô. Khi mưa nhiều, ẩm độ không khí cao thì sự tấn công của rệp bắt đầu giảm bớt xuống. Đối với rệp sáp hại rễ, mùa mưa khi ẩm độ đất cao là lúc rệp sáp phát triển gây hại mạnh.

Rệp sáp cũng có mối quan hệ cộng sinh với các loài kiến. Kiến làm nhiệm vụ lây lan và bảo vệ rệp sáp. Khi có động, kiến tha rệp đi trốn, khi yên kiến lại tha rệp về chỗ cũ hoặc đến nơi khác thuận lợi hơn, làm lây lan sang ra nhiều nơi khác.

3. Biện pháp quản lý

3.1. Biện pháp canh tác:

• Thăm vườn thường xuyên, vệ sinh dọn sạch cỏ, rác quanh gốc để kiến không trú ngụ mang trứng lây lan cây khác. Cắt tỉa cành cây tạo thông thoáng đồng thời cắt bỏ những cành bị gây hại nặng, sát đất đem đi tiêu hủy hạn chế sự phát triển của rệp sáp.
• Chọn giống có năng suất cao, sinh trưởng khỏe, kháng tốt với sâu bệnh.
• Chế độ bón phân cân đối hợp lý, trộn đều phân chuồng hoai và NPK với phân bón hữu cơ sinh học Hợp Trí Super Humic (10kg/ha), bón quanh gốc, giúp rễ ra mạnh, đồng thời luôn tưới nước đầy đủ nhất là mùa khô để cây sinh trưởng khỏe, phát triển tốt có sức chống chịu với rệp.

3.2. Biện pháp hóa học:

• Đối với rệp hại chồi non, chùm trái: theo dõi kỹ lưỡng trên nách lá, chùm bông, trái, khi thấy rệp gây hại khoảng 10 % thì tiến hành phun thuốc. Phun hỗn hợp Carbosan 25EC + Thiamax 25WG (500 ml + 20g/ 200 lít) và phun kỹ để thuốc thấm qua lớp sáp mới diệt được rệp (để tăng hiệu quả, có thể dùng vòi nước với áp suất cao xịt mạnh làm bong tróc các cánh hoa khô sau đó mới dùng thuốc). Phun lại lần 2 cách nhau từ 7-10 ngày để diệt tiếp lứa rệp non còn sót lại.
• Đối với rệp sáp hại rễ, khi mật độ rệp sáp trên 100 con/gốc tiến hành xử lý: Đất vùng cổ rễ bị khô nên tưới nước trước 1 ngày, sau đó tưới hỗn hợp Carbosan 25EC + Thiamax 25WG (500 ml + 20g/ 200 lít) đã pha với liều lượng từ 4 đến 8 lít/gốc tùy theo gốc lớn nhỏ để thuốc ngấm tới vùng rễ bị hại. Nếu bị rệp sáp gây hại nặng, bới đất lộ cổ rễ, tưới thuốc khi vùng rễ đủ ẩm, lấp đất lại.

Thông tin chi tiết sản phẩm:

	Carbosan 25EC: hàm lượng Carbosulfan  cao đến 25%. Phổ trừ rộng, trừ được côn trùng miệng nhai/ chích hút nằm sâu trong cây.
	Thiamax 25WG: Thành phần độc đáo Thiamethoxam . Có tác dụng tiếp xúc, vị độc, lưu dẫn bên trong cây rất mạnh. Đặc trị hầu hết côn trùng chích hút, trong đó có rệp sáp

Trên cành cà phê, rệp chết rất nhiều, khô lại, rơi xuống đất sau khi xử lý Carbosan 25EC + Thiamax 25WG

(điểm khảo nghiệm ở ấp 6 – Phú Thịnh – Tân Phú – Đồng Nai)

4. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

4.1. Rệp sáp gây hại cà phê nặng nhất vào thời điểm nào?

Rệp phát triển mạnh vào mùa khô và đầu mùa mưa, đặc biệt sau các cơn mưa đầu mùa.

4.2. Làm sao nhận biết rệp sáp hại rễ?

Cây có biểu hiện vàng lá, sinh trưởng kém, dễ nhổ lên do rễ yếu. Khi đào gốc sẽ thấy rệp bám quanh rễ.

4.3. Thuốc trị rệp sáp tốt nhất hiện nay là gì?

Các sản phẩm chứa Thiamethoxam và Carbosulfan được đánh giá cao nhờ khả năng lưu dẫn và diệt rệp hiệu quả.

4.4. Vì sao phun thuốc mà rệp vẫn không chết?

Nguyên nhân thường do lớp sáp bảo vệ rệp. Cần:

• Phun kỹ
• Xịt nước áp lực trước
• Phun lặp lại lần 2

4.5. Có cần diệt kiến khi xử lý rệp sáp không?

Có. Kiến là tác nhân giúp rệp lây lan nhanh, nên cần kiểm soát song song.

Rệp sáp gây hại cà phê là đối tượng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu phát hiện sớm và xử lý đúng cách. Việc kết hợp biện pháp canh tác với sử dụng thuốc trị rệp sáp tốt nhất theo đúng thời điểm sẽ giúp hạn chế thiệt hại, bảo vệ năng suất và duy trì sự phát triển bền vững cho vườn cà phê.

Bà con đọc kỹ hướng dẫn trước khi sử dụng, nếu có thắc mắc về sản phẩm vui lòng liên hệ tổng đài 18006648 để được giải đáp. Chúc bà con nông dân có vụ mùa bội thu.

Thạc sĩ. Lê Văn Thành

Chuyên viên NC &PTSP - Công Ty Cổ Phần Hợp Trí Summit