Triệu chứng khô cành khô quả trên cây cà phê: Nguyên nhân, dấu hiệu & cách phòng trị

Triệu chứng khô cành khô quả trên cây cà phê từ lâu đã luôn là nỗi lo lắng hàng đầu của các nhà nông do gây ra hiện tượng suy kiệt cây, rụng trái non và chết cành hàng loạt. Qua bài viết sau, Hợp Trí Summit sẽ tổng hợp những kinh nghiệm giúp nhà nông nhận diện nguyên nhân và áp dụng đúng quy trình xử lý để bảo vệ và phục hồi vườn cà phê.

1. Triệu chứng khô cành, khô quả trên cây cà phê là gì?

Thực chất, "khô cành, khô quả" là triệu chứng của nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó "khô đen cành và khô đen quả" là bệnh thán thư do tác nhân nấm Colletotrichum coffeanum (hoặc C. gloeosporioides) gây ra. Bệnh bùng phát mạnh trong suốt mùa mưa, nhất là từ tháng 7 - 8 trở đi.

Bên cạnh đó, các yếu tố khác như rệp sáp, rệp vảy, hay mọt đục cành tấn công cũng khiến cây bị suy kiệt, dẫn đến triệu chứng khô cành và rụng quả hàng loạt nhưng cành và quả không bị đen.

Triệu chứng khô cành trên cây cà phê  

2. Dấu hiệu khô cành trên cây cà phê

Triệu chứng khô cành trên cây cà phê do nhiều nguyên nhân gây ra nên sẽ có những biểu hiện riêng tuỳ thuộc vào từng trường hợp (nấm bệnh, tuyến trùng, rệp sáp hay mọt đục cành). Tuy nhiên, dấu hiệu điển hình nhất khiến vườn cây sụt giảm năng suất thường là:

• Bệnh thán thư gây khô đen cành và khô đen quả: 

• Trên quả: Xuất hiện các chấm nhỏ màu vàng nâu hoặc nâu sẫm, có thể hơi lõm xuống. Vết bệnh lan dần khắp vỏ quả, ăn sâu vào nhân làm quả bị đen, thối cuống và rụng non.

• Trên cành: Các vết nâu đen thường bắt đầu ở đốt cành (nơi đọng nước). Vết bệnh lan rộng bao quanh chu vi cành làm mạch dẫn bị tắc, khiến lá rụng và cành chết khô từ phần ngọn trở xuống.

• Rệp sáp, rệp vảy: Rệp tập trung ở chùm quả, cuống quả và các bộ phận non. Quả non bị chích hút thường chậm phát triển, héo khô và rụng nhiều. Đồng thời xuất hiện lớp nấm muội đen (bồ hóng) bao phủ mặt lá và chùm quả, cản trở quang hợp khiến cây suy yếu, lá vàng úa. 

• Mọt đục cành: Có lỗ đục nhỏ (đường kính khoảng 1mm) ở mặt dưới các cành tơ, cành cấp 1 hoặc bên hông các chồi vượt. Đoạn cành từ lỗ đục tiến về phía đầu cành bị héo rũ, lá rụng và cành nhanh chóng chết khô. Khi chẻ cành bị hại sẽ thấy tổ rỗng bên trong có trứng, ấu trùng hoặc mọt trưởng thành.

• Tuyến trùng và rệp sáp hại rễ: 

• Trên lá và cành: Cây sinh trưởng kém, còi cọc, lá vàng úa và khô đầu lá. Triệu chứng thường xuất hiện theo từng cụm (vùng) trong vườn.

• Dưới rễ: Rễ tơ bị thối đen, xuất hiện các vết loét hoặc nốt sưng (u rễ) do tuyến trùng. Nếu do rệp sáp, bà con sẽ thấy lớp bột trắng bao quanh rễ, đôi khi kết hợp với nấm tạo thành lớp "măng xông" cứng bao quanh cổ rễ. Hệ thống rễ bị phá hủy khiến cây không hút được nước, dẫn đến khô cành và chết cây. 

Bệnh thán thư trên cây cà phê gây khô cành, khô quả

3. Nguyên nhân gây ra triệu chứng khô cành trên cây cà phê

Sự bùng phát của hiện tượng khô cành, khô quả là kết quả cộng hưởng từ nhiều nguyên nhân và tác nhân khác nhau trên vườn.

3.1. Tác nhân nấm bệnh và tuyến trùng

Nấm Colletotrichum spp. gây bệnh thán thư là thủ phạm nguy hiểm nhất trực tiếp làm thối cuống, khô vỏ quả và đen cành.

3.2. Tác nhân côn trùng gây hại

Rệp sáp, rệp vảy chích hút nhựa khiến chùm quả khô héo và rụng non, đồng thời tiết dịch tạo điều kiện cho nấm muội đen bao phủ, làm giảm khả năng quang hợp. Trong khi đó, mọt đục cành tạo tổ rỗng bên dưới cành tơ, chồi vượt khiến cành chết khô nhanh chóng. Những vết thương do côn trùng gây ra chính là "cửa ngõ" để nấm bệnh xâm nhập, gây hại cho vườn cà phê từ bên trong.

Rệp sáp hại cây cà phê là một trong những nguyên nhân dẫn tới triệu chứng khô quả

3.3. Ảnh hưởng của môi trường và điều kiện canh tác

• Thời tiết: Nhiệt độ nóng ẩm, mưa lớn kéo dài và sương mù tạo điều kiện bão hòa nước, giúp bào tử nấm nảy mầm và lây lan nhanh chóng.
• Canh tác thiếu thông thoáng: Vườn rậm rạp, không được cắt tỉa khiến nước đọng lâu trên lá, tạo tiểu khí hậu ẩm thấp thuận lợi cho nấm bệnh phát triển.
• Mất cân đối dinh dưỡng: Cây bị kiệt sức do bón phân thiếu lượng, đặc biệt khi lượng đạm trong lá dưới 4% cây sẽ rất dễ nhiễm bệnh thán thư.
• Không dọn sạch tàn dư: Các cành, lá và quả khô bị bệnh sót lại trên cây hoặc dưới đất chính là nguồn lưu tồn mầm bệnh lây nhiễm cho vụ sau.

Cắt tỉa cành cà phê định kỳ để đảm bảo vườn tược thông thoáng. (Nguồn ảnh: Internet)

4. Cách trị triệu chứng khô cành khô quả trên cây cà phê

Để trị triệu chứng khô cành trên cây cà phê, khi phát hiện tỷ lệ cành, quả bị nhiễm bệnh vượt ngưỡng 20%, bà con cần áp dụng ngay theo hướng dẫn:

4.1. Cắt tỉa và vệ sinh để xử lý mầm bệnh

Tiến hành cắt bỏ các cành bị bệnh thán thư, cành bị mọt đục. Thu gom toàn bộ cành khô héo, quả rụng mang ra khỏi vườn để thiêu hủy để tránh nấm lây lan vào đất, trở thành mầm bệnh gây ảnh hưởng đến mùa vụ sau.

4.2. Phun thuốc đặc trị nấm bệnh thán thư

Nếu xác định nguyên nhân do nấm thán thư, bà con sử dụng một trong các sản phẩm đặc trị của Hợp Trí Summit sau đây (nên phun khi bệnh mới chớm xuất hiện, nếu áp lực bệnh cao thì phun lặp lại lần 2 sau 7 - 10 ngày):

• TEPRO-Super 300EC : Chứa 2 hoạt chất Tebuconazole (150g/lít) và Propiconazole (150g/lít) có tính nội hấp, lưu dẫn mạnh nhằm tiêu diệt triệt để nấm từ bên trong.

  • Liều lượng: Pha 200ml/phuy 200 lít nước (400 - 600 lít/ha).

  • Lưu ý: Cần thời gian cách ly 14 ngày.

• Ringo-L 20SC : Thuốc trừ bệnh duy nhất sở hữu hoạt chất Metominostrobin (200g/l) tại Việt Nam, kết hợp công nghệ sản xuất Nhật Bản với khả năng lưu dẫn mạnh mẽ, hiệu lực kéo dài. Thuốc nguồn gốc tự nhiên, an toàn, không gây nóng bông, nóng trái.

• • Liều lượng: Pha 80ml/phuy 200 lít nước (500 - 800 lít/ha).

  • Lưu ý: Thời gian cách ly là 7 ngày.

4.3. Xử lý các tác nhân gây khô cành khô quả khác

Nếu xác định bệnh do các tác nhân khác như rệp sáp, mọt đục cành hoặc tình trạng thối rễ do tuyến trùng và nấm đất, bà con cần xử lý theo các hướng dẫn sau đây của Hợp Trí Summit:

• Rửa vườn, tẩy sạch rong rêu: Sau thu hoạch, bà con tiến hành phun các dòng thuốc gốc Đồng (như Norshield 86.2WG ) tắm toàn cây. Bước này giúp tẩy sạch tàn dư nấm thán thư, rong rêu và các mầm bệnh lưu tồn, tạo đà cho cây phát triển khỏe mạnh trong mùa sau.
• Xử lý tuyến trùng hại rễ: Khi phát hiện cây suy kiệt do tuyến trùng hại bộ rễ, cần sử dụng các hoạt chất đặc trị và bón Hợp Trí Super Humic để phục hồi bộ rễ.
• Diệt rệp sáp, rệp vảy, mọt đục cành: Chủ động kiểm tra sự xuất hiện của lớp sáp trắng hoặc lỗ đục trên cành để xử lý kịp thời bằng các sản phẩm như Thiamax 25WG .

Bà con có thể tham khảo thêm danh mục Các giải pháp bảo vệ thực vật từ Hợp Trí Summit để lựa chọn phương án xử lý tối ưu cho vườn cà phê của mình.

5. Một số câu hỏi thường gặp về triệu chứng khô cành, khô quả trên cây cà phê

5.1. Triệu chứng khô cành trên cây cà phê chỉ xuất hiện vào mùa mưa có phải không?

Không đúng, hiện tượng khô cành khô quả thực tế có thể gây hại quanh năm. Cụ thể nấm thán thư thường bùng phát mạnh vào mùa mưa nóng ẩm. Các tác nhân khác như rệp sáp, mọt đục cành và các yếu tố sinh lý như thiếu nước hay hụt dinh dưỡng (Kẽm, Bo) lại gây thiệt hại nặng nề nhất vào mùa khô.

5.2. Triệu chứng khô cành, khô quả trên cây cà phê có làm hỏng nhân (hạt) bên trong không?

Có. Hiện tượng khô cành khô quả có thể làm hỏng nhân hoặc làm mất giá trị thương phẩm của hạt cà phê bên trong. Ví dụ nấm thán thư và mọt đục quả sẽ khiến nhân bị đen thối hoặc bị ăn rỗng phôi nhũ, còn tình trạng thiếu nước và hụt dinh dưỡng sẽ làm hạt bị nhỏ, lép hoặc ngừng phát triển.

5.3. Làm sao phân biệt khô cành do mọt đục và khô cành do nấm?

Khô cành do mọt đục thường khiến cành héo rũ rất nhanh, lá khô còn dính trên cành; quan sát kĩ ở các đốt cành sẽ thấy lỗ đục nhỏ (~1mm). Khô cành do nấm thán thư thường bắt đầu bằng các vết loét lõm màu nâu sẫm trên vỏ cành, cành rụng lá dần để lại thân cành trơ trọi, chết đen.

Hy vọng những chia sẻ trên sẽ giúp bà con dễ dàng nhận diện và xử lý triệt để triệu chứng khô cành khô quả trên cây cà phê cũng như chủ động phòng ngừa sớm để bảo vệ năng suất và duy trì sức sống bền vững cho vườn cây.

Để đạt hiệu quả cao nhất, bà con hãy tham khảo ngay bộ giải pháp của Hợp Trí Summit và liên hệ ngay đến Hotline 1800 6648 để được đội ngũ chuyên gia tư vấn miễn phí lộ trình chính xác cho vườn nhà.

(Nguồn: Hợp Trí Summit)