Lúa bị đổ ngã: Nguyên nhân, tác hại & cách phòng chống hiệu quả

Hiện tượng lúa bị đổ ngã là một trong những trở ngại lớn nhất đối với năng suất và lợi nhuận của bà con nông dân, đặc biệt là trong vụ Hè Thu và Thu Đông khi mưa bão diễn ra thường xuyên. Khi lúa ngã rạp, không chỉ việc thu hoạch trở nên khó khăn mà chất lượng hạt gạo cũng sụt giảm nghiêm trọng. Để giúp bà con bảo vệ thành quả lao động, Hợp Trí Summit sẽ tổng hợp kinh nghiệm về nguyên nhân và giải pháp phòng chống đổ ngã qua bài viết dưới đây.

1. Hiện tượng lúa bị đổ ngã là gì?

Lúa bị đổ ngã là hiện tượng lúa bị bật gốc do bộ rễ yếu không bám được vào đất hoặc bị gãy các lóng chân do thân rạ yếu. Tình trạng này thường xảy ra nghiêm trọng nhất vào giai đoạn lúa trổ bông, vào hạt (cong trái me) đến khi chín, hoặc bất cứ lúc nào gặp phải điều kiện thời tiết cực đoan như mưa to kèm gió lớn.

Lúa bị đổ ngã là hiện tượng lúa bị bật gốc do bộ rễ yếu không bám được vào đất hoặc bị gãy các lóng chân do thân rạ yếu

2. Tác hại của lúa đổ ngã đối với năng suất

Việc lúa bị đổ ngã gây ra những thiệt hại kinh tế nặng nề mà bà con có thể thấy rõ:

• Giảm năng suất: Lúa ngã làm cản trở quá trình quang hợp và vận chuyển chất dinh dưỡng về hạt, dẫn đến tỷ lệ hạt lép, lửng tăng cao.
• Giảm chất lượng gạo: Bông lúa nằm sát mặt đất hoặc ngâm trong nước dễ bị nấm bệnh tấn công, hạt bị thâm đen, thối hoặc thậm chí nảy mầm ngay trên bông.
• Tăng chi phí: Lúa sập khiến máy gặt khó vận hành, làm tăng công thu hoạch từ 1,5 đến 2 lần và gây thất thoát hạt nhiều khi cắt.

3. Nguyên nhân khiến lúa bị đổ ngã

Có nhiều nhóm nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, bao gồm cả yếu tố chủ quan trong canh tác và khách quan từ môi trường:

• Canh tác chưa hợp lý: Bón thừa phân đạm hoặc gieo sạ quá dày khiến cây vươn cao, lóng dài nhưng vách tế bào mỏng, mô non mềm yếu.
• Thiếu hụt dinh dưỡng: Thiếu hụt các yếu tố giúp cứng cây như Kali và Silic làm thân lúa mất đi độ dẻo dai và chắc chắn.
• Hệ thống rễ kém phát triển: Tầng đế cày cứng hoặc đất bị nhão/ngộ độc hữu cơ khiến bộ rễ ăn cạn, không bám chắc vào đất, dẫn đến dễ bị tróc gốc khi có gió.
• Dịch bệnh tấn công: Các bệnh như khô vằn, đạo ôn tấn công vào đốt thân hoặc bẹ lá làm mục thân, gãy ngang.
• Thời tiết: Mưa to, gió mạnh bạt ngang trà lúa đang mang nặng bông.
• Thiếu ánh sáng: Ruộng thiếu nắng làm cây lúa có xu hướng vươn dài lóng để tìm sáng, khiến thân cây yếu.

Bón phân không cân đối có thể khiến lúa bị đổ ngã

4. Cách phòng chống lúa đổ ngã hiệu quả

Để quản lý hiện tượng lúa bị đổ ngã, bà con cần áp dụng quy trình canh tác thông minh theo từng giai đoạn:

4.1. Bước 1: Chọn giống và mật độ gieo sạ

• Ưu tiên các giống lúa thấp cây, thân cứng, có bẹ lá ôm sát thân để tăng khả năng chống chịu.
• Thực hiện sạ thưa hợp lý (dưới 100 - 120 kg giống/ha) để ruộng thông thoáng, giúp cây lúa nhận đủ ánh sáng và phát triển cứng cáp.

4.2. Bước 2: Chế độ phân bón cân đối

• Tuyệt đối không bón thừa đạm (tổng lượng đạm khuyến cáo khoảng 90 kg N/ha tùy vùng đất).
• Tăng cường bón Kali và Silic giúp thành lóng dày, tăng cường sức trương tế bào để thân cây vững chắc.

Tăng cường phân bón để thân cây vững chắc

4.3. Bước 3: Quản lý nước thông minh

• Áp dụng kỹ thuật tưới "ướt khô xen kẽ".
• Tiến hành "xiết nước" (rút nước giữa vụ) khi lúa được khoảng 30 ngày tuổi để đất khô nứt chân chim trước khi làm đòng. Việc này giúp tầng đất mặt thông thoáng, kích thích bộ rễ ăn sâu và chắc chân.

4.4. Bước 4: Bổ sung dinh dưỡng cứng cây

Để bộ rễ phát triển khỏe ngay từ đầu, đồng thời giúp thân lúa cứng cáp và hạn chế đổ ngã về sau, bà con nên kết hợp rải Hợp Trí Super Humic và phun Hydrophos Zn để phân hủy độc tố trong đất, kích thích bộ rễ lúa phát triển mạnh. Sau đó bổ sung Hợp Trí Casi và Brightstar 25SC để làm cứng thân, dày lóng, giúp cây đứng vững và tăng khả năng chống đổ ngã. Cụ thể như sau:

• Hợp Trí Super Humic và Hydrophos Zn: Bón lót hoặc thúc đợt 1 Hợp Trí Super Humic (1 - 2 kg/ha) giúp giải độc đất, kích rễ ăn sâu. Đồng thời, phun Hydrophos Zn (1 lít/ha, hoặc pha 70 - 100 ml/bình 25 lít) vào giai đoạn 7 - 15 ngày và 38 - 45 ngày sau sạ.
• Hợp Trí Casi: Chứa Canxi và Silic công nghệ MS siêu mịn, giúp vách tế bào cứng cáp như bộ "giáp sắt", giữ lá xanh thẳng đứng và tăng đề kháng sâu bệnh. Liều lượng: Pha 50 - 70 ml/bình 25 lít (tương đương 0,5 - 0,8 lít/ha).
• Brightstar 25SC: Chất điều hòa sinh trưởng với hoạt chất Paclobutrazol tinh khiết 98% cùng công nghệ EU Super giúp ức chế sự vươn dài các lóng thân, làm thành lóng dày, bẹ lá ôm sát thân và kích thích bộ rễ phát triển mạnh, ăn sâu giúp cây lúa đứng vững trước gió bão, chống đổ ngã tối ưu mà không gây ngộ độc hay ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây. Liều lượng: Pha 30 - 40 ml/bình 25 lít (tương đương 0,3 - 0,5 lít/ha).

4.5. Bước 5: Sử dụng chất điều hòa sinh trưởng Brightstar 25SC

Sử dụng Brightstar 25SC (chứa hoạt chất Paclobutrazol) là giải pháp đỉnh cao để khống chế chiều cao cây. Sản phẩm giúp:

• Ức chế vươn dài các lóng dưới gốc (lóng 3 và 4), làm lóng ngắn lại và to hơn.
• Tăng độ dày thành vách, giúp bẹ lá ôm sát thân, giúp cây đứng vững trước mưa bão.
• Cách dùng: Pha 30 - 40ml/bình 25 lít. Phun vào thời điểm 20 - 25 ngày sau khi sạ và trước khi có tim đèn 3 - 5 ngày.

Xem thêm nội dung: Đối chứng thực tế lúa có dùng Brightstar 25SC và lúa không dùng.

Đối chứng lúa không xử lý và có xử lý bằng Brightstar 25SC

5. Các câu hỏi thường gặp (FAQ)

Các vùng đất trũng, lầy lội hoặc đất phèn có làm tăng nguy cơ lúa bị đổ ngã hay không?

Có. Những chân ruộng trũng, lầy thụt thường xuyên ngập nước khiến quá trình khử oxy tăng mạnh dẫn đến tình trạng thiếu hụt Kali nghiêm trọng, làm thân lúa mềm yếu. Đồng thời, trên các nền đất này, bộ rễ lúa thường chỉ ăn cạn ở tầng mặt, không có điểm tựa vững chắc để bám sâu nên cây rất dễ bị tróc gốc và đổ rạp khi gặp gió lớn.

Việc lúa bị đổ ngã ở giai đoạn sớm hay giai đoạn muộn sẽ gây thiệt hại nặng nề hơn?

Theo các tài liệu kỹ thuật, sự đổ ngã xảy ra càng sớm thì thiệt hại về năng suất càng lớn. Nếu lúa bị sập ngay giai đoạn làm đòng hoặc trổ, quá trình thụ phấn và vận chuyển tinh bột bị đình trệ hoàn toàn dẫn đến hạt lép trắng, tỉ lệ thất thoát có thể lên đến 70 - 80%; trong khi đổ ngã ở giai đoạn chín sáp chủ yếu làm tăng chi phí thu hoạch và giảm chất lượng gạo.

Tại sao hạt lúa bị đổ ngã thường gặp tình trạng nảy mầm ngay trên bông dù chưa thu hoạch? 

Đây là hiện tượng thường gặp khi các giống lúa ít tính miên trạng bị đổ ngã trong điều kiện ruộng còn nước hoặc ẩm độ không khí quá cao. Khi bông lúa tiếp xúc trực tiếp với mặt bùn ẩm ướt hoặc bị ngâm trong nước, hạt lúa sẽ hút ẩm nhanh chóng và kích hoạt quá trình nảy mầm ngay trên bông, làm hạt lúa bị thối, mất giá trị sử dụng và không thể làm giống.

Lúa bị đổ ngã hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu bà con chủ động quản lý dinh dưỡng và cấu trúc cây từ sớm. Việc kết hợp giống tốt, bón phân cân đối và bộ giải pháp Hợp Trí Summit sẽ giúp ruộng lúa đứng vững, đạt năng suất cao và thuận lợi khi thu hoạch.

Bà con cần tư vấn kỹ thuật chống đổ ngã cho lúa? Hãy liên hệ ngay Hotline: 1800 6648 để gặp chuyên gia hỗ trợ miễn phí!

(Nguồn: Hợp Trí Summit)